Miejski Ogród Botaniczny w Zabrzu to ponad 6 hektarów zieleni w samym sercu przemysłowego Śląska, gdzie rosną tysiące roślin z całego świata. Najstarszy ogród botaniczny na Górnym Śląsku powstał w 1938 roku jako wzorcowy ośrodek edukacyjny i do dziś pełni tę funkcję. To miejsce, gdzie industrialna rzeczywistość regionu spotyka się z naturą – można tu zobaczyć zarówno kaktusiarnie z egzotycznymi okazami, jak i staw otoczony wierzbami, gdzie gnieżdżą się dzikie ptaki.
- ponad 5000 okazów roślin
- staw otoczony wierzbami
- różnorodność stylów ogrodowych
- edukacyjne tabliczki z informacjami
- idealne miejsce na romantyczny spacer
Historia ogrodu – od niemieckiego projektu do śląskiej perełki
Pomysł na stworzenie Ogrodu Botanicznego w Zabrzu pojawił się w latach 30. XX wieku, gdy miasto chciało zmienić swój wizerunek z typowo przemysłowego na nowoczesną metropolię „fabryk w zieleni”. Za projekt wziął się Fritz Berckling, absolwent prestiżowej berlińskiej szkoły ogrodniczej, który już wcześniej projektował w mieście parki i skwery.
14 października 1936 roku powstał projekt Botanicznego Centralnego Ogrodu Szkolnego – tak brzmiała oryginalna niemiecka nazwa. Lokalizację wybrano nieprzypadkowo: teren po starej cegielni miejskiej w narożniku obecnej ulicy Piłsudskiego. W zamyśle twórców miał to być kompletny zbiór roślin dziko rosnących na terenie ówczesnych Niemiec, służący jako zaplecze dydaktyczne dla śląskich uczelni.
Po wojnie ogród nie tylko przetrwał, ale się rozwijał. W latach 1947-1953 powiększono go o kolejne tereny po cegielni i rozbudowano palmiarnię. Dekadę później, w 1960 roku, dodano wyrobisko przekształcone w staw, który dziś stanowi jedną z najbardziej klimatycznych części ogrodu. Od 2006 roku miejsce ma status placówki naukowo-badawczej nadany przez Ministerstwo Środowiska.
W Miejskim Ogrodzie Botanicznym w Zabrzu rośnie około 5000 okazów drzew i krzewów reprezentujących ponad 400 różnych taksonów. To jedna z najbogatszych kolekcji roślinnych na Górnym Śląsku.
Dwa oblicza ogrodu – francuska geometria i angielski krajobraz
Ogród jest podzielony na dwie wyraźnie różniące się części. Pierwsza, botaniczna, to układ kwaterowy w stylu francuskim – geometryczne rabaty przedzielone żywopłotami, gdzie każda roślina ma swoje miejsce według systematyki. Druga, parkowa, nawiązuje do angielskich ogrodów krajobrazowych z ich swobodą i naturalnym charakterem.
W części botanicznej dominuje porządek i symetria. Kwatery tematyczne pozwalają poznać rośliny według ich przynależności systematycznej lub pochodzenia geograficznego. Wszystkie okazy są oznaczone tabliczkami z nazwami polskimi i łacińskimi oraz informacją o zasięgu geograficznym. To idealne miejsce dla osób, które chcą nie tylko pospacerować, ale i nauczyć się czegoś o świecie roślin.
Część parkowa to zupełnie inny klimat. Dominuje tu malowniczy staw otoczony wierzbami, naturalnie wyglądające grupy drzew i krzewy rosnące swobodnie. To ulubione miejsce romantyków i wszystkich szukających cichego zakątka do odpoczynku. Wokół stawu żyje sporo płazów – traszki, żaby i ropuchy, a latem nad wodą krążą kolorowe ważki.
Szklarnie pełne egzotyki – palmiarnia i kaktusiarnia
Choć ogród jest otwarty sezonowo, to prawdziwą atrakcją były jego szklarnie. Uwaga – obecnie trwają prace nad budową nowego kompleksu szklarniowo-edukacyjnego, więc stara palmiarnia jest nieczynna. Wcześniej zwiedzający mogli zobaczyć dwie szklarnie: Palmiarnię z egzotycznymi roślinami, oczkiem wodnym i akwarium z rybkami oraz Kaktusiarnię z bogatą kolekcją sukulentów.
Po zakończeniu prac budowlanych ogród zyska nowoczesny kompleks edukacyjny, który z pewnością podniesie atrakcyjność tego miejsca. Warto śledzić informacje na stronie ogrodu, by być na bieżąco z postępem prac.
Rozarium z 2500 krzewów róż
W 2004 roku w ogrodzie założono rozarium, które szybko stało się jedną z jego wizytówek. Rośnie tu 2500 krzewów róż w 64 odmianach – od klasycznych po nowoczesne odmiany. Najlepszy moment na odwiedziny? Czerwiec i lipiec, gdy większość róż kwitnie najpełniej i ogród wypełnia się intensywnym zapachem.
Rozarium nie jest wydzieloną kwaterą – róże rozsiane są po różnych częściach ogrodu, tworząc kolorowe akcenty. Niektóre odmiany kwitną nawet do późnej jesieni, więc szansa na zobaczenie kwitnących róż jest całkiem spora przez większą część sezonu.
Ogród Botaniczny w Zabrzu to ostoja dla setek gatunków zwierząt. Oprócz ptaków i płazów żyje tu mnóstwo owadów – motyle, trzmiele, pszczoły, ważki i chrząszcze. Obecność tylu kwitnących roślin sprawia, że „owadzia stołówka” jest tu czynna przez cały sezon.
Dla kogo jest ten ogród?
Miejski Ogród Botaniczny w Zabrzu to miejsce dla każdego, ale szczególnie docenią je rodziny z dziećmi. W środkowej części znajduje się naturalny plac zabaw z licznymi urządzeniami i piaskownicą – dzieciaki mogą się wyszaleć, podczas gdy rodzice odpoczywają na pobliskich ławkach. Są też elementy siłowni dla dorosłych i obiekty małej architektury umożliwiające piknikowy wypoczynek.
Miłośnicy przyrody znajdą tu spokojne miejsce do obserwacji ptaków i owadów. Latem nad stawem roi się od życia – pływają tu kaczki, gnieżdżą się wodne ptaki, a w tafli wody odbijają się otaczające drzewa. To też dobre miejsce dla osób uczących się botaniki – dzięki opisanym tabliczkom można samodzielnie poznawać nazwy i systematykę roślin.
Seniorzy docenią spokojny charakter miejsca i możliwość powolnego spaceru alejkami bez tłumów turystów. Nie jest to wielkie centrum rozrywki, tylko kameralny ogród, gdzie można zwolnić tempo i po prostu być wśród zieleni.
Edukacja ekologiczna i warsztaty
Ogród prowadzi Centrum Edukacji Ekologicznej, które organizuje warsztaty, spacery z edukatorem i gry terenowe. Zajęcia skierowane są do grup przedszkolnych, szkolnych, ale też do dorosłych i seniorów. Można je zorganizować zarówno na terenie ogrodu, jak i w formie wyjazdowej.
To dobra opcja dla nauczycieli szukających ciekawego miejsca na lekcję przyrody w terenie. Ogród współpracuje też z uczelniami wyższymi i instytutami badawczymi przy realizacji projektów naukowych. Od 2006 roku ma przecież status placówki naukowo-badawczej, więc edukacja i nauka to jego naturalny element.
Praktyczne informacje – godziny, ceny, dojazd
Sezon otwarcia: Ogród jest czynny od 1 maja do 31 października. Poza sezonem nie ma możliwości zwiedzania.
Godziny otwarcia: Najlepiej sprawdzić aktualne godziny na stronie mob.zabrze.pl, ponieważ mogą się różnić w zależności od miesiąca i warunków pogodowych.
Ceny biletów: Szczegółowy cennik dostępny jest na stronie internetowej ogrodu. Warto zaznaczyć, że ogród oferuje bilety ulgowe dla dzieci, uczniów i seniorów. Grupy zorganizowane mogą liczyć na specjalne stawki.
Jak dojechać: Ogród znajduje się przy ulicy Piłsudskiego 60 w Zabrzu, niedaleko obiektów sportowych KS Górnik. Dojazd komunikacją miejską jest prosty – kilka linii autobusowych zatrzymuje się w pobliżu. Dla zmotoryzowanych jest parking przy wejściu. Z centrum Zabrza to zaledwie kilka minut jazdy.
Ile czasu zarezerwować: Na spokojny spacer po całym ogrodzie wystarczy godzina do półtorej. Jeśli ktoś chce dokładnie czytać opisy przy roślinach, zrobić zdjęcia i usiąść na chwilę przy stawie, warto zaplanować dwie godziny. Z dziećmi na placu zabaw można spędzić nawet pół dnia.
Kontakt: Telefon: 32 271 30 33, e-mail: [email protected]
W sezonie ogród prowadzi również sprzedaż roślin – można tu kupić sadzonki wielu gatunków, które rosną w kolekcji. To dobra okazja, by zabrać kawałek ogrodu do domu.